31 augustus 2016

Van veel zitten word je ziek

Elk extra uur dat je op een dag zittend doorbrengt, verhoogt je risico op diabetes type 2 met ruim twintig procent. Dat zeggen onderzoekers op basis van de omvangrijke Maastricht Studie, een uniek onderzoek onder de Zuid-Limburgse bevolking naar diabetes type 2 (vroeger ouderdomssuikerziekte genoemd), hart- en vaatziekten en andere chronische aandoeningen. Universitair hoofddocent dr. ir. Annemarie Koster is een van de onderzoekers die in het kader van De Maastricht Studie kijkt naar de invloed van langdurig zitten op het krijgen van diabetes type 2. Daarnaast is ze lid van het managementteam van De Maastricht Studie. Het woord is aan Annemarie Koster.

Beweegmeter
‘Ik ben sinds 2011 verbonden aan de Universiteit Maastricht en De Maastricht Studie. Daarvoor deed ik van 2006 tot 2011 in de Verenigde Staten onderzoek naar de oorzaken en gevolgen van bewegen en obesitas bij ouderen. In die tijd is ook mijn bijzondere interesse in de gevolgen van langdurig zitten ontstaan. In de literatuur was veel bekend over het feit dat te weinig bewegen schadelijk is, maar over de problematiek van zitten was nog niet veel gepubliceerd. In die tijd toonde een eerste studie aan dat niet alleen gebrek aan beweging, maar ook te veel zitten nadelige gevolgen heeft voor de gezondheid. Aanvankelijk waren de onderzoeken niet helemaal objectief, omdat ze gebaseerd waren op vragenlijsten. Dat wordt nu veel beter aangepakt. In De Maastricht Studie droegen bijna 2500 deelnemers tussen de veertig en vijfenzeventig jaar acht volle dagen een bewegingssensor op hun bovenbeen. Die sensor hield precies bij hoeveel tijd ze zittend doorbrachten. Daarnaast kregen de deelnemers een test om hun suikerstofwisseling te meten.’

Diabetes
‘Bijna dertig procent van de deelnemers had diabetes type 2. Ruim vijftien procent leed nog niet aan diabetes, maar had wel al beginnende problemen met de bloedsuiker. De deelnemers met diabetes type 2 zaten per dag gemiddeld 26 minuten langer dan gezonde deelnemers. Per extra uur zitten werd het risico op het hebben van diabetes 22 procent hoger.’

Meer onderzoek
‘Dat zijn al stevige resultaten uit het onderzoek. Maar om écht zeker te weten dat zitten een extra risico vormt, is nog meer onderzoek nodig over een langere tijdsperiode. We zouden graag willen onderzoeken wat de effecten op lange termijn zijn van langdurig zitten. Maar er zijn nu al voldoende aanwijzingen dat je er goed aan doet vaker van je stoel op te staan. De Gezondheidsraad, het onafhankelijke wetenschappelijke adviesorgaan voor de regering, wil nieuwe bewegingsrichtlijnen opstellen en zal daarin op verzoek van de minister ook aandacht besteden aan mensen met een leefstijl waarin ze veel zitten. Ik zit zelf in de commissie van de Gezondheidsraad die zich hiermee bezighoudt. De Gezondheidsraad wil de nieuwe bewegingsrichtlijnen in 2017 presenteren.’

Bewegen
‘Uit het onderzoek bleek dat we gemiddeld negen uur per dag zitten. Als we die negen uur kunnen terugbrengen naar acht en dus één uur meer bewegen, levert dat mogelijk al aanzienlijke gezondheidswinst op. Het gaat niet alleen om meer sporten, maar heel simpel ook om meer staan en lopen in dagelijkse activiteiten. Recent hebben we een subsidie gekregen om een onderzoek uit te voeren waarbij we mensen gaan aansporen om minder te gaan zitten. Op deze manier zullen we erachter komen wat het effect van minder zitten op de gezondheid is van mensen met type 2 diabetes.’

Kantoorbaan
‘Je hoort wel eens: En wat als je een kantoorbaan hebt? Dan moet je wel de hele dag zitten. Dat klopt niet helemaal, want er zijn verschillende manieren om dat op te lossen. Zo geven sommige organisaties hun medewerkers een zogenaamd stabureau. Achter zo’n bureau kun je staand werken, maar je kunt het ook laten zakken om er zittend aan te werken. Zelf heb ik sinds kort ook een stabureau. Ik vind het prettig om op deze manier mijn zitten te onderbreken met periodes waarin ik staand werk. Dat is een kostbare aanschaf, dus niet elk bedrijf kan zich dat veroorloven. Maar er zijn ook andere manieren om minder te zitten. Sta af en toe op en loop een rondje, bijvoorbeeld als je telefoneert. Een bespreking hoeft niet per se aan een tafel plaats te vinden. Vaak heb je de beste gesprekken terwijl je naast iemand loopt. Daar kun je heel creatief in zijn.’

Leefstijl
‘Het probleem is vaak dat mensen die niet echt intensief bewegen het juist ook heel moeilijk vinden om hiermee te starten. Mogelijk is een focus op dagelijkse activiteit door minder te gaan zitten een veel haalbaarder doel voor veel mensen. De resultaten van De Maastricht Studie kunnen daarbij helpen. Als mensen zien dat hun manier van leven daadwerkelijk impact heeft op hun gezondheid, raken ze sneller ervan overtuigd dat ze iets moeten veranderen.’

Meedoen
‘Deelnemers aan De Maastricht Studie worden in de studie uitgebreid medisch onderzocht. Daarbij wordt speciaal gekeken naar de vraag waarom de ene persoon wél diabetes type 2 heeft en de andere niet. Zo levert De Maastricht Studie straks een belangrijke bijdrage aan de gezondheid van de Limburgse bevolking, maar ook in het algemeen aan de strijd tegen diabetes en hart- en vaatziekten. Heeft u diabetes type 2, bent u tussen de veertig en vijfenzeventig jaar oud en woont u in de gemeente Maastricht, Meerssen, Valkenburg of Eijsden-Margraten? Dan nodigen we u van harte uit om mee te werken aan onze studie. Kijk alvast eens op www.demaastrichtstudie.nl.’

dr. ir. Annemarie Koster